Aleje Jerozolimskie to jedna z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych ulic Warszawy — serce komunikacyjne stolicy, gdzie historia splata się z nowoczesnością. Ciągną się przez pięć dzielnic: Śródmieście, Ochotę, Włochy i Ursus, od Mostu Poniatowskiego aż po granicę miasta. Długość w granicach Warszawy — prawie 12 kilometrów.
Skąd pochodzi nazwa Aleje Jerozolimskie?
Nazwa sięga 1774 roku, kiedy August Sułkowski założył przy zachodniej granicy ówczesnej Warszawy żydowskie osiedle zwane Nową Jerozolimą. Osiedle istniało krótko, ale ślad po nim pozostał na zawsze — droga prowadząca do tej kolonii zaczęła być nazywana Drogą Jerozolimską, potem Ulicą Jerozolimską, a w końcu Alejami Jerozolimskimi.
Formalne wytyczenie ulicy nastąpiło w latach 1823–1824. Przecięła miasto na przestrzał, miała szerokość 40 metrów i była obsadzona czterema rzędami topoli — co nadało jej wyjątkowego, reprezentacyjnego charakteru i wyróżniało spośród innych warszawskich ulic.
Historia w skrócie — kluczowe daty
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1774 | Założenie Nowej Jerozolimy — źródło nazwy |
| 1823–1824 | Formalne wytyczenie ulicy o szerokości 40 m |
| 1845 | Budowa Dworca Wiedeńskiego przy skrzyżowaniu z Marszałkowską (proj. Henryk Marconi) |
| 1902 | Dworzec Kaliski przy ul. Żelaznej (proj. Józef Huss) |
| 1905 | Otwarcie Fotoplastikonu przy nr 51 — działa do dziś |
| 1908 | Pierwsze tramwaje elektryczne na Alejach |
| 1914 | Otwarcie Mostu Poniatowskiego — Aleje stają się arterią tranzytową |
| 1944 | Powstanie Warszawskie — jedna z najważniejszych barykad na Alejach |
| 1975 | Otwarcie Dworca Centralnego |
| 2002 | Sztuczna palma Joanny Rajkowskiej na Rondzie de Gaulle’a |
Co warto zobaczyć przy Alejach Jerozolimskich?
Sztuczna palma na Rondzie de Gaulle’a
Jeden z najbardziej ikonicznych elementów współczesnej Warszawy. Instalacja artystyczna Joanny Rajkowskiej powstała w 2002 roku po wizycie artystki w Jerozolimie. Miała stać tymczasowo — stoi do dziś i stała się nieodłącznym elementem pejzażu centrum. Tuż obok pomnik gen. Charlesa de Gaulle’a oraz Skwer Wisłockiego z Pomnikiem Partyzanta.
Warszawski Fotoplastikon — al. Jerozolimskie 51
Jedyny działający fotoplastikon w Europie, nieprzerwanie w tym samym miejscu od 1905 roku. Urządzenie do oglądania stereoskopowych slajdów — ponad 10 000 trójwymiarowych fotografii z całego świata, dokumentujących m.in. otwarcie Kanału Sueskiego, wyprawy na Spitsbergen i codzienne życie Warszawy na przestrzeni wieków. Ciekawostka: w czasie ocupacji służył jako punkt kontaktowy Polskiego Państwa Podziemnego.
Muzeum Narodowe — al. Jerozolimskie 3
Największe muzeum w Polsce — ponad 830 000 obiektów. Galeria Faras, malarstwo Matejki i Cranacha, sztuka XX wieku. Wstęp bezpłatny w wybrane dni. Sąsiedztwo Muzeum Wojska Polskiego.
Gmach Banku Gospodarstwa Krajowego — al. Jerozolimskie 7
Jeden z najbardziej charakterystycznych budynków przy Alejach — historyczny gmach bankowy z okresu dwudziestolecia międzywojennego, będący przykładem architektury modernistycznej.
Przedwojenne kamienice — al. Jerozolimskie 49–53
Po południowej stronie ulicy zachowały się oryginalne przedwojenne kamienice wpisane do rejestru zabytków: kamienica Dawidsohna i Kadyńskiego (1913), kamienica Hoserów (1904–1905) oraz kamienica Rotberga (1893–1894). To rzadkie świadectwo przedwojennego charakteru Alej, które ocalały z wojennych zniszczeń.
Dworzec Centralny i hotel Marriott
Kluczowy węzeł kolejowy Warszawy, otwarty w 1975 roku. Obok LIM Center z hotelem Marriott — przez lata jeden z symboli nowoczesnej Warszawy lat 80. Niedaleko VARSO Tower — obecnie najwyższy budynek w Polsce i UE, który niedawno przerósł nawet Pałac Kultury i Nauki.
Pałac Kultury i Nauki
Choć PKiN stoi przy Placu Defilad, jego sylwetka dominuje nad Alejami przez cały ich śródmiejski odcinek. Zbudowany w latach 1952–1955, dziś mieści teatry, muzea, kino, basen i taras widokowy na 30. piętrze z panoramą Warszawy.
Transport na Alejach Jerozolimskich
Aleje to kluczowy korytarz transportowy Warszawy — kursują tędy tramwaje, autobusy i biegnie linia kolejowa średnicowa z przystankami Warszawa Powiśle, Warszawa Śródmieście i Warszawa Ochota. Aleje są też częścią drogi krajowej nr 7 i trasy europejskiej E77 na zachodnim odcinku.
- Tramwaje: liczne linie przez całą dobę wzdłuż głównego odcinka
- Autobusy: kilkadziesiąt linii dziennych i nocnych
- SKM/KM: przystanek Warszawa Śródmieście (centrum, tunel pod Alejami)
- Metro: stacje Centrum (M1) i Świętokrzyska (M1/M2) w pobliżu
Aleje Jerozolimskie dziś — centrum biznesowe Warszawy
Współcześnie Aleje Jerozolimskie to jeden z najważniejszych korytarzy biznesowych stolicy. Wzdłuż arterii koncentrują się nowoczesne biurowce: Varso Tower (310 m — najwyższy w UE), Warsaw Spire, Jerozolimskie Business Park, Brama Zachodnia i wiele innych. To miejsce, gdzie XIX-wieczne kamienice sąsiadują z wieżowcami XXI wieku — kontrast, który doskonale obrazuje charakter całej Warszawy.
FAQ
Ile mają długości Aleje Jerozolimskie?
W granicach Warszawy prawie 12 kilometrów — to trzecia co do długości ulica stolicy. Biegną przez pięć dzielnic: Śródmieście, Ochotę, Włochy i Ursus.
Skąd pochodzi palma na Rondzie de Gaulle’a?
To instalacja artystyczna Joanny Rajkowskiej z 2002 roku, nawiązująca do jerozolimskiego charakteru Alej. Miała być tymczasowa, ale tak bardzo wrosła w pejzaż centrum, że stoi do dziś i jest jednym z symboli współczesnej Warszawy.
Co to jest Fotoplastikon i gdzie się znajduje?
Fotoplastikon to XIX-wieczne urządzenie do oglądania trójwymiarowych fotografii. Warszawski Fotoplastikon przy al. Jerozolimskie 51 działa nieprzerwanie od 1905 roku i jest jedynym czynnym fotoplastikonem w Europie. Można tu zobaczyć ponad 10 000 stereoskopowych zdjęć z całego świata.
Jak dojechać na Aleje Jerozolimskie?
Aleje są doskonale skomunikowane z całą Warszawą. Najwygodniej: metro (stacje Centrum lub Świętokrzyska), tramwaj (liczne linie przez całą dobę), SKM (stacja Warszawa Śródmieście w tunelu pod Alejami) lub autobus — kilkadziesiąt linii.